به نام او تمرکز این نوشتار بر روی عشق زمینی و به تعبیر دیگر عشق مجازی
است، که در مقابل عشق حقیقی بازشناسی شده و مراد از آن محبت شدید (نه
محبت معمولی) بین تنها و تنها دو فرد انسانی است. عاشق و معشوقه ها در این
میدان در چهار صورت قابل فرض اند: اول: عاشق و معشوق هر دو مرد باشند؛
دوم: عاشق و معشوق هر دو زن باشند؛ سوم: عاشق مرد و معشوق زن باشد؛
چهارم: عاشق زن و معشوق مرد باشد. در این میدان جای سخن بسیار است و
نگارنده در جای دیگر به تفصیل به ماهیت و اقسام و... عشق پرداخته است
(منصورنژاد محمد، عشق زمینی، ناشر: مؤلف: 1381).

با فرض اینکه عشق بین دو فرد با تمام آثارش شکل گرفته (که حداقل اثرش آن
است که این محبت شدید، فقط بین دو فرد ساری و جاری است و به قدری شدید
است که این دو و خصوصا عاشق را از توجه به دیگران بازداشته است). ممکن
است به دلایلی عاشق و معشوق، در حالی که همچنان به هم علاقه مند و
نیازمندند، مجبور شوند که از یکدیگر فاصله بگیرند و این روابط و تجربه ها
را قطع نموده و همدیگر را فراموش نمایند. و از آنجا که فراموش کردن و پشت
سر گذاشتن فضاهای عمیق، شدید و نافذ عشق، به هیچ عنوان کار سهلی نیست و
ممکن است به جد در فعالیت های عادی افراد اختلال ایجاد کند، از این رو لازم
است که برای برون رفت از این وضعیت به چاره جویی نشست و به این سؤال
پاسخ داد که در عشق ناکام و شکست خورده چه باید کرد؟ چگونه باید از این
فضا فاصله گرفت و به وضعیت عادی زندگی پرداخته و این توان و فرصت را
بیابند که از زندگی لذت ببرند؟ در پاسخ بدین مشکل و برای شکست خورده در
میدان عشق، حداقل دو دسته پیشنهادات، قابل توصیه اند:


الف) نسخه هایی غیر از عشق:


از آنجا که فضای عشق، تمام وجود آدمی را اشغال می کند و به تمام ابعاد
شخصیت آدمی معنا و شکل می دهد، پس از خالی شدن چنین امر فراگیر و نافذی،
آدمی در قلب و جانش خلاهای بسیار شدیدی احساس می کند که به نحوی باید این
محیط خالی را پر کرد. از جمله مشغله های پیشنهادی، کارهای سخت، جسمانی،
سنگین و نیز ورزشی است (کارهای یدی، کوهنوردی، دویدن، شنا و...). ممکن
است فرد را به سوی امور زیبایی شناختی، لطیف، فرحزا و قلبی فراخواند که
مثلا به امور هنری و ادبیات بپردازد (شعر، موسیقی، خطاطی، نقاشی، شرکت
در محافل ادبی و...). ممکن است غذایی که برای عاشق شکست خورده تجویز می
شود، از مقوله های جسمی و قلبی نباشد، بلکه او را به تلاش عقلانی جدی
فراخواند (مثلا پژوهشهای علمی، خصوصا میدانی و تجربی و...).



اینگونه ن سخه ها گرچه ممکن است به عنوان دارو تلقی شوند که می توانند
بی قراری های شکست در عشق را موقتا آرام نمایند، اما فی الواقع اینگونه
توصیه ها، نسخه های دوانما هستند و حداکثر کارکرد آنها ایجاد نقشی مسکن و
آرام بخش به صورت موقتی است و فرد بحران زده ممکن است از این فضا قانع نشده
و مجددا به حالت اول بازگردد.



ب) نسخه هایی بر مبنای عشق:


به نظر می رسد که پادزهر اصلی عشق، همان عشق است و تنها با عشق می توان
توسن سرکش عشق را مهار نمود. عاشق شکست خورده در این میدان را نه می
توان و نه جایز است که از نعمت وجود عشق، بازداشت. نمی توان او را از
این فضا بیرون آورد، چون کسی که تجربه ی لحظه های شیرین، عمیق و جذاب عشق
را داشته، با هیچ تجربه ی دیگری به آن حد و گستره از تجربه های هجر و وصل،
لذت و غم، آرامش و اضطراب، نمی تواند برسد و درنتیجه، همیشه در عطش و
تشنگی می ماند.



جایز نیست و نباید گوهر عشق را از کسی گرفت، زیرا برای مهمترین بعد
وجودی آدمی، یعنی قلب، بهترین و لذت بخش ترین غذاست. از این رو آنان که در
این موضوع به دنبال پاک کردن صورت مساله اند، بسیار به خطا می روند.
اینجاست که باید برای جایگزینی فضای عشق، تنها و تنها به عشق تمسک جست.
به عبارت دیگر نباید عشق را در آدمیان جابجا کرد، چون نیاز جدی است و
جایگزینی مناسبتر، بلکه در حد خود ندارد، بلکه باید معشوق را جایجا کرد و
تغیین داد. اما مصداق معشوقها برای چنین عاشق بحران زده یی در سه سطح قابل
فرض اند:


اول، معشوقه ی فراانسانی:


مراد از مصادیق، معشوقه هایی هستند که جنبه ی تجرد داشته و قرار نیست
عاشق با قالبی ملموس، مشهود و ملموس، مثل سایر اشیاء و آدمیان سروکار
داشته باشد، بلکه با امور و مصادیق مجرد، غیرملموس و غیرمشهود مواجه است.
به عبارت دیگر، برای فرار از عشق مجازی، می توان به دامن عشق حقیقی چنگ
زد. از آنجا که ورود به فضای عشق حقیقی، توان، ادراک، تخیل و امکانات
ویژه می طلبد، که کار هر کسی نیست، عاشق ناکام از آنجا که تمزین پرواز،
تلقین حرکتهای سنگین روحی، تجربه ی تخیلهای عمیق و همه جانبه را دارد، بسیار
مستعد است که در سطوح بالاتری نیز پرواز نماید. از این رو می توان به این
گونه عاشقها گفت، وارد فضای عشق الهی و معنوی شوید، با خدا سودا کنید،
با مسایل و اشخاص معنوی (مثلا معصومین) عشق بازی کنید و عطش وجودی خودتان
را از سرچشمه های اصیل و سالم عشق فراانسانی سیراب کنید و با توکل و توسل
به آرامش برسید.

این راه رفتنی، قابل وصول و نتیجه بخش است. (بد نیست از این زاویه تجربه
های معنوی مولانا پس از ازدست دادن شمس تبریزی و استاد محمدحسین شهریار پس
از نومیدشدن از معشوقه اش مورد توجه و تامل قرار گیرند). اما راهی است
صعب و سنگین و از این رو در حد همه ی انسانها و هر سطح از عاشق فرومانده
از راه نیست. اینجاست که در چاره جویی برای فرد شکست خورده در عشق،
باید وزنه های سبکتر و قابل حملتر از عشق حقیقی پیشنهاد کرد، در عین حال که
این راه را برای سالکان جدی، عاشقان توانا و روندگان با عزم جزم
بازگذاشت و بر روی آن به عنوان راه حلی اساسی تکیه کرد.

دوم، معشوقه ی فروانسانی: ممکن است به عاشق خسته گفت که چرا از طبیعت
زیبا بهره نمی گیری و با آن مانوس نمی شوی؟ چرا از این همه پرندگان و
حیوانات متنوع و دوست داشتنی غفلت می کنی و چرا خودت را پایبند امور و
مصادیق غیرانسانی نمی کنی که پاسخهای مناسبی نیز از آنان دریافت کنی. مثلا
چرا به تغذیه و تربیت پرندگان زیبا نمی پردازی؟ چرا با آب و گل خلوت نمی
کنی و آرامشت را از این طریق نمی جویی؟ چرا با پروراندن برخی حیوانات که
قدرشناس و وفادارند، مشغول نمی شوی؟و...

گرچه اینگونه معشوقه ها نیز جذاب اند و آدمیان زیادی را نیز دلبسته ی
خود کرده اند، ولی برای کسی که تجربه ی عشق انسانی دارد و ناکام مانده
است، این گونه معشوقه ها به جهت پایین بودن سطوح توانایی ها و جذابیت
ها، قانع کننده نبوده و لذتش ناقص بماند و از این رو ممکن است فضای غم و
تلخی شکست مجددا برای او احیا شود. از این رو این جایگزینی در عشق، گرچه
مفید است و به عنوان معادلهای غیرکامل، قابل تجویزند، اما می توان نسخه
های مناسبتری نیز برای این درد تجویز نمود.

سوم، معشوقه ی انسانی: در اینجا توصیه و تجویز آن است که اگر معشوقه یی
به هر دلیل از دست رفت، چرا یکی دیگر در حد او و یاشد بهتر از او را
برنگزیند؟ به جای یک انسان، به انسان دیگری مهر ورزید و به معاشقه
نشست. ممکن است گفته شود که این تجویز سطحی و غیرجامع است. زیرا کسی که
غرق در فضای سنگین عشق است، معشوقه ی سابق تمام فضای ذهنی و جانش را اشغال
کرده است. او نه جایی برای مهرورزیدن (در حد عشق) به دیگران دارد و نه
این فرصت و توان را دارد که برای جابجایی معشوق، عزم جزم کند و پادررکاب
نماید. این اشکال بی وجه نیست، اما توصیه ی ما نیز بی قید و شرط نیست و
با رعایت این قیود، برداشتن این بار ممکن می شود. در مسیر جایگزینی معشوق،
باید به نکات زیر توجه داشت:

اولا: چنین فرد بحران زده از تجربه ی کارشناسان و از مشاوره با صاحبنظران،
هرگز غفلت نورزد. زیرا آشنایان با پیچ و خمهای وجود آدمی و بحرانهایش، ممکن
است راههای میانبر و حد وسطی را بشناسند که راه برون رفت از مشکل را
برای دیگران بسیار تسهیل می نمایند.

ثانیا: تغییر معشوقه، یک شبه و در اندک زمان به سادگی ممکن نیست. از این
رو به عاشق آسیب دیده باید فرصت داد تا اندکی از مشغله های وجودیش
فروکش کند. تجربه های تازه تر نماید، با حوادث و مسایل نویی دست و پنجه
نرم کند و اندک اندک از شعله های فروزان عشق، فاصله گیرد، تا قابلیت و
ظرفیت تجربه ی جدید و دریافت محبت فرد جدید را پیدا کند و از سویی ببیند
که در درون نیازی اساسی وجود دارد و پاسخ می طلبد، و از سوی دیگر به
اینجا برسد که پاسخ شایسته برای آن حاجت ندارد، تا به فکر غذای مناسب
برای رفع آن نیاز بیفتد.

ثالثا: آدمیان بر اساس باورهایشان زندگی می کنند. انسانها در قالبهای
ذهنی و تصاویر ذهنی خود، پیش فرضهایی دارند که مبنای ادراک و کنش آنان
است. برخی از این باورها صواب اند و باید حفظ و تقویت شوند. اما بسیاری
از تصاویر ذهنی اگر غلط هم نباشند، این قابلیت را دارند که جایگزینهای
مناسبتری پیدا کنند (و البته اگر غلط اند، باید جایجا شوند). عاشق نیز از
معشوق پیشین و شرایط یک معشوق مطلوب و... پیش فرضهایی دارد که با تامل و
با راهنمایی افراد محبوب، می تواند قالبهای ذهنی و پیش فرضهایش را جابجا
کند، آنگاه آماده ی دریافت تجربه ی جدید خواهد شد.

رابعا: برای اینکه فضای سابق مورد غفلت و فراموشی قرار گیرد، حتما باید
هر اثر، نکته، مطلب و اشیاء مربوط به فضای عشق پیشین در معرض دید و در
دسترس عاشق ناکام نباشد. از این رو باید هر آنچه که خاطره ی گذشته را
تجدید می کند، چاره جویی نمود و از آن عقبه رهایی یافت و فاصله گرفت، تا
آنکه صفحه ی جانش آمادگی دریافت تجربه ی جدید را بیابد.


حاصل آنکه با رعایت شرایط فوق (مشاوره، فاصله ی زمانی، تغییر تصویر ذهنی
و محو آثار پیشین) می توان از تجربه ی شکست در عشقی رهایی یافته و با
جایگزینی معشوق جدید، از زندگی لذت برد. واضح است که شرایط یادشده،
بسترها را فراهم می کند و فرد بحران زده باید فعالانه بسترهای لازم را در
این شرایط مناسب برای گزینش جایگزین مناسب فراهم کند و صفحه ی جانش را
برای ورود فرد دیگر باز کند و آنگاه روح بحران زده و خسته اش به قرار
برسد.

لایک کردن این پست :